رزمایش «دختران جانفدا» که جمعه ۲۸ فروردین، در آستانه میلاد حضرت فاطمه معصومه (س)، در تهران از میدان امام حسین(ع) تا چهارراه ولیعصر برگزار شد، با استقبال مردم، بهویژه دختران و بانوان، همراه بود. این رویداد در حاشیه خود پرسشها و دیدگاههایی را نیز برانگیخت. آنچه در ادامه میآید، جمعبندیای از دلایل و پیشینه حضور چنین بانوانی در عرصههای دفاعی است که با ارجاع به مواضع روشنگرانه امام کبیر(ره) و امام شهید ارائه میشود.
- در تاریخ صدر اسلام نمونههایی وجود دارد که زنان، افزون بر نقش امدادگری و پرستاری در جبهه، در کنشهای رزمی نیز مشارکت داشتهاند.
- بر اساس احکام شریعت مقدس، اگر در شرایطی دشمن حمله کند و شمار مردان برای دفاع کافی نباشد، حضور زنان در میدان نبرد بهعنوان یک تکلیف شرعی مطرح میشود؛ بدیهی است که این امر مستلزم کسب مهارتهای نظامی از پیش است.
- امام کبیر(ره) در سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی، در میان شگفتی و حساسیت افکار عمومی، مسئولیت فرماندهی سپاه همدان را به مرحومه سرکار خانم مرضیه حدیدچی دباغ سپردند.
- با آغاز جنگ تحمیلی هشتساله، بسیج خواهران زیر نظر سپاه پاسداران دورههای مستقل آموزش نظامی را آغاز کرد؛ روندی که تا امروز با ابعاد و شکلهای تازه ادامه یافته است.
- در نیروی انتظامی نیز برای اجرای قانون، از پلیس زن استفاده میشود. این نیروها همانند همتایان مرد خود آموزشهای متنوع نظامی میبینند و در مأموریتهای میدانی، حتی در مواردی مسلحانه، مشارکت دارند.
- در عرصه رقابتهای ورزشی، حتی ورزشهای رزمی، بانوان ایرانی بارها در میادین جهانی افتخارآفرینی کرده و مورد تشویق امام شهید قرار گرفتهاند.
- در سال گذشته از سوی آمریکا و جریان صهیونیسم، دو جنگ و یک کودتا به کشور ما تحمیل شد. روشن است که مقابله با قدرتی همچون آمریکا کار آسانی نیست؛ حتی کشورهایی مانند چین و روسیه نیز غالباً با احتیاط و ملاحظات سیاسی از رویارویی مستقیم با آن پرهیز میکنند. با این حال، ملت ایران بر اساس تکلیف تاریخی و روحیه ملی خود نه تسلیم شد و نه زانو زد. در عین حال این احتمال وجود دارد که همانند دفاع مقدس هشتساله یا جنگ ویتنام، با نبردی طولانی روبهرو شویم. در چنین شرایطی، گسترش جنگ تمامعیار، تخریب زیرساختها و قرار گرفتن نیروی انسانی در معرض سلاحهای کشتار جمعی میتواند شمار شهیدان را افزایش دهد و در وضعیت اضطراری، حضور زنان در حمایت از مردان در میدان دفاع یا حتی در سطوح مدیریتی اداره جامعه ضروری شود. درباره چنین شرایطی، علامه جوادی آملی در کتاب «زن در آیینه جلال و جمال» با تکیه بر مباحث فقهی امام کبیر و امام شهید، بحثهای مفصلی ارائه کردهاند. بدیهی است که چنین آمادگیای باید از پیش در میان زنان و مردان شکل گرفته باشد.
- رزمایشهای نظامی در جهان دو کارکرد اصلی دارند: نخست، جنبه نمادین و آیینی برای تقویت روحیه ملی زنان و مردان کشور و نمایش قدرت و توانمندیهای یک ملت؛ و دوم، نمایش قدرت در برابر دشمن و ایجاد بازدارندگی و ترساندن دشمن از تجهیزات و نفرات. حضور باشکوه بانوان در یک رژه نظامی، پیامی روشن دارد: زنانی که نیمی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند مهیای جنگ هستند. همانگونه که دشمن از اجتماعات گسترده مردمی هراس دارد، نمایش توان و آمادگی زنان در قالب رژه نظامی نیز میتواند جلوهای تازه از قدرت ملی باشد. البته لازم است در چنین فعالیتهایی ملاحظات فرهنگی و حفظ شئونات اسلامی بهدقت رعایت شود؛ امری که در همایشاتی مانند «دختران جانفدا»، «دختران کشور دوست» و «دختران آرمانی» مورد توجه قرار گرفته است.
- اگر تا امروز آموزش نظامی بانوان در سازمان بسیج متناسب با شرایط احتمالی یک رویارویی گسترده با آمریکا توسعه نیافته است، ضروری است این موضوع در دستور کار تصمیمسازان کشور و نهادهای مسئول قرار گیرد تا رژه بانوان، افزون بر جنبه نمادین، بازتابی واقعی از توان دفاعی بسیج خواهران باشد.
- امام کبیر و امام شهید بارها تأکید کردهاند که نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی حتی بیش از مردان بوده است. از نگاه آنان، هنگامی که زنان وارد میدان خطر میشوند، مردان نیز به انگیزه غیرت و حمایت از آنان وارد میدان میشوند. رزمایشهای بانوان نیز میتواند چنین اثری بر بسیاری از مردان داشته باشد؛ بهگونهای که از عقبماندن در عزم و اراده پیشگامان احساس حیا و شرم کنند. بدین ترتیب، پدیده مبعوث شدن جامعه، ترکیبی از زنان و مردان برانگیخته شده را در فهرست ۳۰ میلیونی جانفدایان ایران و جمهوری اسلامی قرار می دهد.
- اگر شرایطی پیش آید که جنگ زمینی در چند جبهه آغاز شود و همزمان کودتاهایی نیز بروز کند، نیروهای مرد بسیجی ناگزیر خواهند بود در جبهههای متعدد به مقابله بپردازند. در چنین وضعیتی، طبیعی است که امکان حضور گسترده آنان در مقابله با تهدیدها و منافقین داخلی در شهرها کاهش یابد. در شرایط استثنایی جنگ شهری، میتوان مسئولیت برخی مأموریتها را به بانوان آموزشدیده سپرد؛ ازاینرو لازم است از پیش برای چنین مأموریتهایی آموزش و آمادگی لازم فراهم شود.
ما در پی تحقق تمدن نوین جهان اسلام و شکست دادن نظام سلطه و صهیونیسم هستیم. برای رسیدن به این هدف، باید سازمان و سازوکار لازم برای تجهیز و سازماندهی نیروی انسانی ــ اعم از زنان و مردان ــ فراهم شود. شمار متقاضیان پویش «جانفدا» به حدود ۳۰ میلیون نفر رسیده است؛ ظرفیتی عظیم در کشوری با جمعیت ۹۰ میلیونی. چنین قدرت مردمی، بهخودیِ خود عامل بازدارندگی در برابر دشمن است. در این میان، زنانی که نیمی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند، نباید در چنین نبرد سرنوشتسازی از صحنه کنار گذاشته شوند.
سید محمد تقی امینی
